ترووسكهی ڕهسهنی زمان له قهڵهمی مامۆستا مــــهلا عهبدوڵڵا ئهحمهدیاندا
زمانی كوردی لهگهڵ ئهوهی به درێژایی مێژوو له ژێر زهبروزهنگی بێگاناندا بووه و هیچ دهسهڵاتێك ههل و مهودای گهشانهوهی پێ نهداوه و تهنانهت ههتا ئهو جێیهی بۆیان كرابێ بۆ تاواندنهوه و سڕینهوهشی ههوڵیان داوه و دهیان پیلان و دههۆیان بۆ داڕشتووه، بهڵام بهو حاڵهشهوه له ڕهوت و گهشانهوه نهكهوتووه و ههر زمانێكی دیكه بوایه به جێی ئهو، ئێستا ئاسهواری نهمابوو. ئهمڕۆش ئهگهرچی زمانی كوردی تا ڕادهیهك له برهودایه و كتێب و گۆڤار و ڕۆژنامهی پێ بڵاو دهكرێتهوه و چهن كهناڵی تهلهویزیۆنیشی ههیه، بهڵام زیاتر له ههموو كاتێ كهوتۆته مهترسییهوه و ئاوا بڕواته پێشێ به دهستی خۆمان تهور له ڕیشهی دهدهین و له نێوی دهبهین. به داخهوه زۆربهی نووسهران و ئهدیبانی ئهمڕۆی كورد لهگهڵ زمانهكهی خۆیان نامۆن و بۆ دۆزینهوهی وشهیهكی پهتیی كوردی و داتاشینی وشه حهفتا كهلوكون دهپشكنن و ههر كهس به كهیفی خۆی وشه و دهستهواژه دادهتاشێ، بهڵام ئهوهی به لایانهوه گرینگ نییه و ههر به خهیاڵیشیاندا نایه ڕێزمانه رێزمان سهرچاوهی زمانه و ههر زمانێك ڕێزمانی تایبهت به خۆی نهبێ و پێڕهوی لهو ڕێزمانه نهكرێ تێدا دهچێ. ئهگهرچی خاوهنی ملوێنان وشهی پهتی و تایبهت به خۆشی بێ. بۆ وێنه زمانی فارسی دهتوانین بڵێین ههشتا له سهدی وشهكانی، عهرهبی و زمانهكانی دیكهیه، بهڵام چونكه خاوهنی ڕێزمانێكی تایبهت به خۆیهتی ئێستا یهكێ له زمانه دهوڵهمهند و زیندووهكانی جیهانه.
«كاریگهریی ئافرهتان لهسهر زمانی زگماكی»
دایكی زانایه كوڕی ئازا دهنێرێته خهبات
من كوتم تۆش تێبگه ناگاته زهریایه زنه
«هێمن»
ههموو میرات و بهشهماڵ و ههقێك لهلایهن باوهكهوهیه، كهچی سهرهكیترین و بنهڕهتیترین مڵكێك كه زمانه، لهلایهن دایكهوه به مرۆڤ دهگات. یهكهم شت كه منداڵ دوای پشكووتنی زمانی فێری دهبێ (زمانی دایكه). چونكه دایك له ههمووكهس نزیكتره و پێوهندییهكی مهزنی ڕۆحی لهنێوان منداڵ و دایكدا ههیه و سروشتییه منداڵ یهكهموشه له دایكهوه فێر دهبێ. كهوایه دهتوانین بێژین دایك گهورهترین و بهرچاوترین ڕۆڵی له گهشهی زماندا ههیه و ئافرهت سهرچاوهی زمانه.